جلو آوردن فک بالا: چه زمانی و با چه نتیجه‌ای؟

فک بالا (ماگزیلا) ستون میانه صورت است. وقتی رشد کافی نکرده باشد، مجموعه‌ای از نشانه‌ها با هم دیده می‌شود: میانه صورت تخت، گونه‌های کم‌برجستگی، چشم‌هایی که برجسته به نظر می‌رسند، لب بالای کوتاه، و دندان‌های بالایی که پشت دندان‌های پایین قرار می‌گیرند.

استئوتومی لوفور I روشی است که کل قوس دندانی بالا را از قاعده جمجمه جدا می‌کند تا بتوان آن را در موقعیت جدید قرار داد — جلو، بالا، پایین یا با چرخش.

چه کسانی به جلو آوردن فک بالا نیاز دارند؟

• ناهنجاری کلاس III با منشأ فک بالا — تشخیص با SNA پایین در سفالومتری (جراحی فک کلاس ۳)
• بیماران با سابقه شکاف لب و کام — جراحی‌های ترمیمی دوران کودکی و بافت اسکار می‌توانند رشد فک بالا را محدود کنند؛ بخش قابل توجهی از این بیماران در بزرگسالی به جلو آوردن فک بالا نیاز پیدا می‌کنند (جراحی شکاف لب و کام)
• آپنه انسدادی خواب — جلو آوردن هم‌زمان دو فک یکی از مؤثرترین درمان‌های جراحی شناخته‌شده برای موارد متوسط تا شدید است
• بیماران با سندرم‌های کرانیوفاسیال مانند کروزون یا آپر
• پس از تروما که رشد یا موقعیت فک بالا مختل شده (شکستگی‌های فک و صورت)

روش انجام

عمل تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شود:

۱. برش داخل دهانی در مخاط بالای دندان‌ها، از یک سمت تا سمت دیگر.

۲. آزادسازی زیرپریوستی و نمایان کردن دیواره‌های جانبی فک بالا.

۳. برش استخوانی افقی بالای ریشه دندان‌ها و جدا کردن تیغه‌های پتریگوئید.

۴. پایین آوردن کنترل‌شده فک بالا (down-fracture) و آزادسازی کامل آن.

۵. قرار دادن فک در موقعیت طراحی‌شده با کمک اسپلینت.

۶. تثبیت با چهار پلاک تیتانیومی.

در مواردی که حرکت زیاد لازم باشد یا کیفیت استخوان ضعیف باشد، ممکن است پیوند استخوان در محل شکاف استخوانی به کار رود.

اثر بر بینی و لب: نکته‌ای که باید از پیش بدانید

جلو آوردن فک بالا فقط استخوان را جابه‌جا نمی‌کند؛ پایه بینی و لب بالا روی همان استخوان سوارند. تغییرات قابل انتظار عبارت‌اند از:

• پهن شدن پایه بینی — برای کنترل آن از بخیه سینچ آلار استفاده می‌شود
• چرخش رو به بالای نوک بینی
• پر شدن و کوتاه‌تر شدن نسبی لب بالا
• افزایش نمایش دندان‌های بالا هنگام لبخند

نسبت دقیق حرکت بافت نرم به حرکت استخوان برای هر نقطه از صورت متفاوت است و در پژوهش‌های اندازه‌گیری‌شده گزارش شده است. خلاصه فارسی یکی از این مطالعات در صفحه اثر جلو آوردن فک بالا بر بافت نرم در دسترس است. اگر بیمار هم‌زمان نگرانی درباره شکل بینی داشته باشد، معمولاً بهتر است جراحی بینی پس از تثبیت فک انجام شود، نه پیش از آن.

پایداری نتیجه

جلو آوردن فک بالا در حرکات متوسط پایداری خوبی دارد. عواملی که پایداری را کاهش می‌دهند:

• حرکت‌های بسیار بزرگ (بیش از حدود ۱۰ میلی‌متر)
• بافت اسکار در بیماران شکاف کام
• تثبیت ناکافی
• پایین آوردن هم‌زمان فک بالا (حرکت رو به پایین از حرکت رو به جلو ناپایدارتر است)

در موارد پرخطر، از تکنیک دیستراکشن استئوژنز (کشش تدریجی استخوان) به‌جای جابه‌جایی یک‌مرحله‌ای استفاده می‌شود.

نقاهت

مشابه سایر جراحی‌های ارتوگناتیک: بستری یک تا دو شب، تورم حداکثر در روزهای دوم و سوم، تغذیه مایع در هفته اول. یک تفاوت مهم: پس از جراحی فک بالا گرفتگی بینی برای دو تا سه هفته شایع است، چون کف بینی مستقیماً درگیر جراحی بوده است. فین کردن شدید بینی در هفته‌های نخست ممنوع است.

جزئیات کامل در راهنمای دوره نقاهت.

---

منابع علمی

1. اثر جلو آوردن فک بالا بر بافت نرم صورت — خلاصه فارسی
2. مقایسه جلو آوردن فک بالا با عقب بردن فک پایین — خلاصه فارسی
3. MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine): medlineplus.gov

یادآوری: این مطلب با هدف اطلاع‌رسانی نوشته شده و جایگزین معاینه و مشاوره حضوری نیست. تصمیم‌گیری درباره هر درمانی باید پس از بررسی بالینی، عکس‌های رادیوگرافی و شرایط اختصاصی هر فرد انجام شود. نتیجه درمان در افراد مختلف متفاوت است و هیچ نتیجه‌ای تضمین نمی‌شود.